آراء وحدت رویه
رأی شماره ۸۸۰تاریخ صدور: ۱۴۰۵/۰۵/۲۰

تحلیل رای وحدت رویه شماره 880

مسئله حقوقی

ماده ۱۷ قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر، برای برخی مرتکبان جرایم مرتبط با مواد مخدر، افزون بر مجازات اصلی، ممنوعیت خروج از کشور و ابطال گذرنامه را نیز پیش‌بینی کرده است. مسئله مورد اختلاف این بود که آیا صرف حمل یا نگهداری مواد مخدر در داخل کشور برای اعمال این مجازات تکمیلی کفایت می‌کند، یا آنکه حمل و نگهداری باید واجد ارتباط با ورود مواد به کشور یا خروج آن از کشور باشد؟

اهمیت مسئله از آن جهت است که پذیرش تفسیر نخست، دامنه ماده ۱۷ را به عموم مرتکبان حمل و نگهداری مواد مخدر تسری می‌دهد؛ حال آنکه تفسیر دوم، اعمال ممنوعیت خروج و ابطال گذرنامه را محدود به مواردی می‌کند که رفتار مرتکب با جابه‌جایی مواد مخدر به داخل یا خارج از کشور ارتباط داشته باشد. این اختلاف، در نهایت ناظر بر حدود تفسیر مقررات کیفری و میزان امکان توسعه قلمرو یک مجازات به مواردی فراتر از نص قانون بود.

اختلاف نظر دادگاه‌ها

منشأ صدور رأی، اختلاف میان شعب دوم و ششم دادگاه تجدیدنظر استان ایلام بود.

شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر، رأی دادگاه انقلاب را که علاوه بر حبس، شلاق و جزای نقدی، متهم را به ممنوعیت خروج از کشور و ابطال گذرنامه نیز محکوم کرده بود، تأیید کرد. بر مبنای این برداشت، ارتکاب جرایم حمل و نگهداری مواد مخدر می‌توانست زمینه اعمال مجازات تکمیلی مقرر در ماده ۱۷ را فراهم سازد.

در مقابل، شعبه ششم دادگاه تجدیدنظر استان ایلام تفسیری مضیق از ماده ۱۷ ارائه کرد. این شعبه معتقد بود ممنوعیت خروج از کشور و ابطال گذرنامه زمانی قابل اعمال است که حمل یا نگهداری مواد مخدر با وارد کردن یا خارج کردن مواد از کشور ارتباط داشته باشد. بنابراین، در پرونده‌ای که متهم در داخل کشور مرتکب حمل و نگهداری شده و دلیلی بر قصد یا ارتباط رفتار وی با ورود یا خروج مواد از کشور وجود نداشت، این بخش از محکومیت را حذف کرد.

به این ترتیب، اختلاف اصلی در این پرسش خلاصه شد که آیا «حمل و نگهداری مواد مخدر در داخل کشور» به‌تنهایی مشمول مجازات تکمیلی ماده ۱۷ است یا خیر؟

متن رأی وحدت رویه

هیأت عمومی دیوان عالی کشور، برداشت شعبه ششم دادگاه تجدیدنظر استان ایلام را صحیح تشخیص داد.

هیأت عمومی با توجه به عبارت صدر ماده ۱۷ و با تکیه بر اصل قانونی بودن جرایم و مجازات‌ها و ضرورت تفسیر مضیق قوانین کیفری به نفع متهم، مقرر کرد ممنوعیت خروج از کشور و ابطال گذرنامه ناظر به مرتکبانی است که اقدام به حمل یا نگهداری مواد مخدر به داخل یا خارج از کشور می‌کنند.

در نتیجه، اگر تبعه ایرانی صرفاً در محدوده جغرافیایی کشور مرتکب حمل یا نگهداری مواد مخدر شود، بدون آنکه رفتار او واجد ارتباط مقرر در ماده ۱۷ با ورود یا خروج مواد از کشور باشد، نمی‌توان مجازات تکمیلی ممنوعیت خروج از کشور و ابطال گذرنامه را بر وی تحمیل کرد و مرتکب صرفاً به مجازات قانونی همان جرم محکوم می‌شود.

این رأی از حیث تأکید بر ممنوعیت توسعه قلمرو مجازات از طریق تفسیر موسع اهمیت ویژه‌ای دارد و عملاً حدود اعمال ماده ۱۷ قانون مبارزه با مواد مخدر را روشن کرده است. رأی مزبور به موجب ماده ۴۷۱ قانون آیین دادرسی کیفری در موارد مشابه برای شعب دیوان عالی کشور، دادگاه‌ها و سایر مراجع قضایی و غیرقضایی لازم‌الاتباع است.

تحلیل آموزشی

در این قسمت تحلیل اموزشی هست

بازگشت به آراء وحدت رویه