تأیید انفساخ بیع بر پایه شرط فاسخِ الحاقیِ مورد توافق طرفین

اختلاف بر سر شرطی بود که پرداخت‌نشدن ثمن در مهلت سه‌ماهه را موجب زوال قرارداد بیع می‌دانست؛ خریدار، هم پرداخت ثمن و هم الحاق بعدی شرط را در دفاع مطرح کرد. دادگاه با اتکا به گواهی عدم پرداخت چک و نبود دلیل پرداخت از سوی خریدار، تخلف از مهلت قراردادی را احراز کرد. هرچند کارشناس درج شرط پس از امضای قرارداد را تأیید کرده بود، دادگاه از مفاد دو نسخه و سوابق دعاوی و اظهارات طرفین، توافق آنان بر وجود شرط را استنباط کرد. در این تحلیل، زمان الحاق شرط به‌تنهایی تعیین‌کننده نبود؛ اعتبار آن به تراضی طرفین و امکان تغییر توافق پیشین بازمی‌گشت. رأی شرط را فاسخ و اثر آن را خودبه‌خودی دانست و برای تحقق آن، اعمال اراده تازه هیچ‌یک از طرفین را لازم نشمرد. بر همین مبنا، خواسته پذیرفته شد و دادگاه با تعبیر «اعلام فسخ معامله»، زوال قرارداد را از تاریخ تحقق شرط، ۱۳۹۲/۰۷/۲۵، اعلام و خوانده را به خسارات دادرسی محکوم کرد. نکته رویه‌ای رأی، تفکیک احراز تراضی بر شرط از زمان نگارش آن است؛ این نتیجه را نمی‌توان به الحاق یک‌جانبه یا اثبات‌نشده شرط تعمیم داد.